Wat is Diafragma in Fotografie?
arrow_drop_up arrow_drop_down

Diafragma, wat is het? Waar kun je het vinden? En wat is het verband tussen diafragma en scherptediepte, ik bedoel foto’s met onscherpere achtergronden.

Voor je verder leest raad ik je trouwens aan om Gratis De 10 Bouwstenen van Betere Fotografie te downloaden >> (klik op de gele tekst). Ontdek de 10 onmisbare stappen voor betere fotografie, mijn allerbeste aankoopadvies over de Creatieve Lens (betaalbaar en 100% onafhankelijk), voorkom een miskoop door aankoopadviezen, tips over techniek en boordevol inspirerende foto’s met uitleg erbij.

Bekijk hieronder de video “Wat is diafragma” uit de Academy: mijn persoonlijk begeleidingstraject

Inhoudsopgave

In dit artikel bespreek ik de volgende onderdelen van het diafragma:

Het diafragma is de lichtopening in je objectief. Het diafragma kun je groter of kleiner maken zodat er meer of minder licht op je sensor van je camera valt.

Even een opmerking vooraf (voor beginners) over het begrip ‘objectief’. In de volksmond wordt vaak gesproken over lenzen. Het ‘objectief’ is de juiste term en die term zul je nog wel vaker tegenkomen. Dus wie over lens spreekt, bedoelt vaak objectief.

wat is diafragma fotografie?

Diafragma en belichting

Het diafragma bevindt zich dus in je objectief en niet in je body (camera). Samen met de begrippen sluitertijd en ISO-waarde bepaalt het diafragma de belichting van je foto. Als het om de belichting gaat dan is het de taak van de fotograaf om met deze drie begrippen (samen ook wel de belichtingsdriekhoek genoemd) te regelen dat er niet te veel licht op de sensor valt (je wil geen overbelichte foto), ook niet te weinig (je wil ook geen onderbelichte foto) maar precies genoeg. Op die manier wordt de foto goed belicht. Zo is de term belichting voor sommigen hopelijk ook duidelijk en geen vaag begrip meer.

Groot diafragma, minder scherptediepte

In de afbeelding hieronder zie je verschillende diafragma-openingen. Het meest linkse diafragma heeft een heel grote opening (het zwarte vlak is de opening). Het is een voorbeeld van een groot diafragma.

Het diafragma wordt altijd aangeduid met een bepaald getal (de diafragmawaarde) en met de letter F ervoor. Het meest linkse diagragma in de afbeelding heeft de diafragmawaarde F/2.8. Met een groot diafragma (grote lichtopening in je objectief), kan veel licht de sensor van je camera bereiken.

In je objectief kan het diafragma groter of kleiner worden gemaakt door middel van lamellen. Denk aan luxaflex, je kunt meer of minder licht doorlaten. De lamellen kunnen dus meer open worden gezet of juist meer dicht worden geknepen om de grootte van het diafragma (de opening waardoor het licht kan) te bepalen.

Let op, een groot diafragma wordt aangeduid met een klein getal. Raar maar waar.

Een groot diafragma zorgt voor minder scherptediepte in je foto.

Wat betekent het begrip scherptediepte?

De scherptediepte is het deel van je foto dat wij als scherp zien.

Scherptediepte kan ik als volgt uitleggen. Als je een foto maakt, dan stel je altijd scherp op een bepaalde afstand van je onderwerp. Alles wat zich op die afstand bevindt, zal het scherptste deel worden in je foto. Dus als je onderwerp precies 2 meter van je camera vandaan is, dan stel je scherp op precies 2 meter afstand. Fotografeer je een mens of een dier, dan stel je heel vaak scherp op het oog. Het oog (en alles wat zich op dezelfde afstand van in dit geval 2 meter bevindt) wordt dan het scherpste deel in je foto.

Als je op de automatische stand fotografeert, dan ben je je  hier niet van bewust. Je camera stelt wel scherp op een bepaalde afstand, maar je hebt hier zelf geen grip op. Dit is dan ook één van de redenen waarom je niet op de automatische stand wil fotograferen. Je wil als fotograaf zelf bepalen wat het scherpste deel wordt in je foto.

Wordt nu alléén maar het oog dat zich op 2 meter afstand bevindt (en waarop is scherpgesteld) scherp in je foto en de rest onscherp? Nee. De scherptediepte in een foto omvat niet alleen het punt waarop is scherpgesteld maar ook nog een gedeelte dat zich vóór het daadwerkelijke scherpstelpunt bevindt en een gedeelte dat zich áchter het daadwerkelijke scherpstelpunt bevindt. Dit gebied noemen we samen de scherptediepte van een foto, het is gewoon het gedeelte van een foto dat wij als scherp zien. Alles wat buiten de scherptediepte in een bepaalde foto valt, zien wij als onscherp(er).

Ik kan me voorstellen dat dit erg abstract klinkt, met wat foto’s wordt het veel visueler en beter te begrijpen.

groot diafragma minder scherptediepte

Je ziet hier 3 moderne katten die in de diepte staan opgesteld. De linkse staat het dichtst bij de camera, gevolgd door de middelste en de rechtse staat het verste van de camera. De foto is met een groot diafragma genomen (F/2.8). Ik heb scherpgesteld op de linker kat. Die is daarom het scherpste, de middelste kat is al vrij onscherp en de rechter kat nog onscherper. Deze foto heeft weinig scherptediepte. Het verloop van het scherpe deel in de foto naar de onscherpe delen is snel.

Per foto kan de scherptediepte verschillen. Met weinig scherptediepte kun je echt de nadruk leggen op het deel dat scherp is. De kijker wordt automatisch gestuurd naar het scherpe deel in je foto, dat trekt namelijk de aandacht en niet de achtergrond van je foto.

Klein diafragma, meer scherptediepte

Een klein diafragma zorgt voor meer scherptediepte in je foto.

In deze foto heb ik alleen het diafragma gewijzigd van F/2.8 (groot diafragma) naar F/16 (klein diafragma). Ik heb weer scherpgesteld op de linker kat. Die is daarom het scherpste. De middelste en de rechter kat zijn duidelijk scherper dan in de vorige foto! Deze foto heeft meer scherptediepte, we zien een groter gedeelte van de foto scherp en het verloop van het scherpe deel in de foto naar de onscherpe delen is geleidelijker dan in de eerdere foto van de katten. 

Je weet nu dat het diafragma dus een belangrijke factor is om de scherptediepte van een foto te beïnvloeden (overigens niet de enige). Als fotograaf kun je het diafragma gebruiken om te spelen met scherpte en onscherpte in je foto’s.

Klein diafragma, langere sluitertijd

Door een kleine diagragma-opening (een klein gat dus) kan weinig licht de sensor in je camera bereiken. Dat betekent dat je met een kleiner diafragma, een langere sluitertijd zal moeten gebruiken. De sensor in de camera zal namelijk genoeg licht moeten ontvangen om een goed belichte foto te maken (je wil geen onderbelichte foto). En dat kost meer tijd omdat er door een kleine diafragma opening simpelweg weinig licht kan. En hoe noemen we de tijd die de camera gebruikt om het licht te verzamelen? De sluitertijd.

Meer over het belangrijke begrip sluitertijd lees je in het artikel ‘sluitertijd, wat is het?’


Ontvang nu gratis het boek de 10 Bouwstenen van Betere Fotografie & Ontdek de Creatieve Lens

Gratis Ebook fotografie tips

Gratis downloaden >>(klik op het geel)

  • In deze 10 onmisbare stappen naar betere fotografie
  • Duidelijke uitleg met inspirerende voorbeeldfoto’s
  • 50+ pagina’s waardevolle tips
  • Incl. E-book “Ontdek de Creatieve Lens”, nr. 1 aanrader (betaalbaar & geen verkoop van apparatuur)
  • Sfeervolle voorbeeldfoto’s van cursisten, met deze lens gemaakt
  • Ontvang gratis persoonlijk aankoopadvies op maat: 100% onafhankelijk

Wil jij je echt goed en snel ontwikkelen? 

Volg mijn persoonlijke begeleidingstraject >>. Toegang tot alle Videocursussen met stap-voor-stap-uitleg, persoonlijke fotofeedback op je eigen niveau, Maandelijkse Fotofeedback Video’s, deel foto’s met elkaar in de Kijk & Zie Community. Nu met extra Videocursussen.

Persoonlijk begeleidingstraject Fotografie


Bekijk ook deze basisartikelen


Stel onderaan je vragen of laat een leuke reactie achter

Scroll naar beneden. 

  • Ik reageer persoonlijk op jouw vraag (die met dit artikel te maken heeft) en ben 100% onafhankelijk. Er is geen belang bij wat jij koopt.
  • Geef even wat informatie: je camera en lenzen die je hebt, wat je wil fotograferen en in welke omstandigheden (ook binnen?) en wat je budget ongeveer is.

Ook interessant voor anderen? Delen mag!

Over de schrijver
Joris Dijkema (1983) is de eigenaar en fotografiedocent van Kijk & Zie Fotoschool. Ook is hij de auteur van de gratis E-books De 10 Bouwstenen van Betere Fotografie en Ontdek de Creatieve lens die meer dan 15.000 keer zijn gedownload. Joris houdt zich fulltime bezig om mensen te leren fotograferen. Joris is een gevoelsmens. Met zijn beelden brengt hij over wat hem raakt. Van nature is Joris geen technische man. Joris begrijpt daardoor goed wat mensen moeilijk vinden en weet door jarenlange ervaring hoe hij fotografie duidelijk uitlegt, in heldere taal en met inspirerende beelden. In (inter)nationale fotowedstrijden won Joris diverse prijzen & nominaties.
Maria Colli

Door

Maria Colli

op 18 December 2016

Bedankt voor de nuttige tips!

joris2

Door

joris2

op 21 December 2016

Leuk om te lezen Maria!

Marina Claus

Door

Marina Claus

op 30 June 2019

Heel toevallig op je kijkenziefotoschool verzeild. Na een 5jaar een spiegelreflexcamera van sony te gebruiken waarvan voor mijn kunnen heel tevreden de grote pech. Midden op onze reis van de Noorse Fjörden een foutmelding 62.10. Blijkt na overleg met de fabrikant de stabilisatie stuk te zijn en herstellen kost minimum 250€. Vrij prijzig vond ik...dan op zoek naar een ander spiegelreflexcamera en zo veel info via uw artikel. Na zoekwerk restte mij de keuzes van Nikon D5600 of Canon 800D beiden met kitlens. De laatste is het uiteindelijk geworden. Sinds 2dagen in het bezit en denk daar geen spijt van ga krijgen. Toch een vraagje: bestaat er zo ergens een middenweg voor een 2de lens (toekomst!) voor zowel landschappen als dieren fotografie?

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 1 July 2019

HI Marina, dank je voor je uitleg en vervelend dat je pech had. Qua lens kan je denken aan een 18-300 mm of 16-300 mm lens. Zie mijn artikel Beste betaalbare zoomlens voor Canon even. Voor dieren zou ik wel tot 300 mm nemen en niet tot 200 mm.

Anco Stam

Door

Anco Stam

op 12 May 2017

super hoe je het allemaal uitlegt zonder al te moeilijke termen te gebruiken (wil nog net niet zeggen Jip en Janneke taal ;-) ). Ik heb zelf door "schade en schande" één en ander geleerd over diafragma, sluitertijden etc.etc., maar het is altijd handig om het toch nog eens een keertje na te lezen. Misschien zou je eens op https://www.flickr.com/photos/ancostam/ kunnen kijken en eventueel wat feedback kunnen geven?

joris2

Door

joris2

op 28 May 2017

Hallo Anco,

Door mijn reis naar Schotland ([url]"https://www.kijkenziefotoschool.nl/portfolio/landscape-water/scotland"[/url]) reageer ik later dan normaal. Ik heb in het begin ook veel moeten uitvinden over belichting, met vallen en opstaan. Mensen feedback geven op de foto's op hun site kan ik helaas niet meer doen.

Bart

Door

Bart

op 8 June 2017

Beste joris,
Maandag aanstaande ga ik kijken voor mijn eerste spiegelreflex camera .
Budgetvriendelijk toestel zal het moeten worden maar ik denk dat ik veel aan je tips zal hebben waarvoor Dank

joris2

Door

joris2

op 12 June 2017

Bedankt voor je compliment en jij zelf en de lenzen zijn veel belangrijker dan de camera. Focus op plezier en je leerproces, daar heb je meer aan.

Ronald

Door

Ronald

op 2 July 2017

is goed uitgelegd en begrijpelijk

Rico

Door

Rico

op 20 August 2017

Duidelijk verhaal.
De gratis E-books zijn ook zéér de moeite waard voor de beginnende fotograaf.

Corry

Door

Corry

op 15 October 2017

Hallo Joris,
Ik heb gehoord dat je met F1.8 toch alle bv 4 personen scherp kan krijgen. Hoe doe je dat dan? Zit dat in de afstand tot je onderwerp ik dacht altijd hoe lager je F getal hoe vager je foto maar hij heeft een foto laten zien waar het hele gezin scherp is maar toch met 1.8 gefotografeerd.
Alvast bedankt :D

joris2

Door

joris2

op 16 October 2017

Hallo Corry,

Als alle 4 de personen op dezelfde afstand staan tot de fotograaf, dan kunnen ze alle 4 even scherp worden. Als de fotograaf wat verder weg is van de 4 mensen, dan ontstaat ook wat meer scherptediepte.

Groeten,

Joris

Paul

Door

Paul

op 21 December 2017

Dag Joris, ik heb een vraag: ik fotografeer regelmatig in het sportpaleis van Antwerpen. De laatste tijd worden op de artiesten tot 4 volgspots gezet, dit heeft tot gevolg dat de artiesten hun gezicht meestal één witte vlek is zonder details. Ik werk met een zoom objectief Tamron SP 70-300 mm F4/5.6 met stabilisator, ik zit er ongeveer een 20 m af. Kan jij mij een mogelijke oplossing geven? Alvast bedankt.
Paul.

joris2

Door

joris2

op 21 December 2017

Eventueel onderbelichten maar dit soort verlichting maakt het niet makkelijker om te fotograferen. Door onderbelichting wordt trouwens de hele foto donkerder

Willeke Jongejan

Door

Willeke Jongejan

op 10 March 2018

Vraag: wij willen een andere camera kopen, maar twijfelen tussen DSLR of een systeemcamera. We hebben nu een Sony compactcamera. We willen liefst voor camera en objectie(f)ven onder de 1200 euro blijven. Mijn man houdt van architectuur en natuur om te fotograferen en ik van portret. Wat zou je aanraden?

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 13 March 2018

Bekijk ook even dit artikel over spiegelreflexcamera of systeemcamera?. Beide kan voor dit budget. Als je voor systeemcamera zou gaan, dan is bijv. Sony a6000 een mooie camera. Voor portret zou ik dan de 50 mm f/1.8 lens nemen voor de Sony E-mount (met 250+ euro wel duurder dan spiegelreflex; dan heb je voor 70-80 euro al zo'n lens). Verder heb je een zoomlens nodig voor natuur, bijv. 200/300 mm.

Willeke Jongejan

Door

Willeke Jongejan

op 14 March 2018

Dank je wel. Is de 6000 ongeveer hetzelfde als 6300 van Sony? Die heb ik wel gezien. Verder zag ik via internet een Sony Alpha A7, 2 is dat wat? En als DSLR Canon EOS 7D Mark II voor 880,99 ook via internet. Cameranu zit hier vrij dichtbij, is dat beter?

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 14 March 2018

Je noemt een hoop verschillende camera's. Dat zijn geen beginnersmodellen. De lenzen hebben meer invloed op je foto's dan je camera. Besteed daar meer geld aan. Wat jij zelf kan is het belangrijkst. Bekijk ook even mijn andere artikelen, zoals verschillen tussen spiegelreflexcamera, systeemcamera of compactcamera. Je moet je ook afvragen waar je je camera vooral voor wil gebruiken.

Abel

Door

Abel

op 5 July 2018

Heel duidelijk en begrijpbaar uitgelegd. Jammer dat er geen feedback volgt via email als ik het e-book wil downloaden. Lukt dus niet. Gr, Abel

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 6 July 2018

Dit is via email al opgelost :)

Jenneth

Door

Jenneth

op 19 July 2018

Hallo Joris, Ik vind het allemaal erg interessant en wil het e boek downloaden maar dat lukt helaas niet. Je legt alles in gewone taal uit en dat is erg fijn. Met vriendelijke groet Jenneth

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 20 July 2018

Via email heb je al reactie, sommige dingen heb ik geen controle over. Soms wordt een email tegengehouden door een mailprovider.

Alexander Pierlot

Door

Alexander Pierlot

op 27 February 2019

Als ezelsbruggetje voor mijzelf: Hoe groter het getal, hoe meer scherptediepte. Ik heb nu een Canon 400D tweedehands gekocht. Had eerst een Canon 1000D, maar die doet het niet meer, blijft steeds op busy staan. Ik heb de standaard objectief 18-55 en 35-105 en zoomlens EF 75-300, en Canon C-8 Wide

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 1 March 2019

Hi Alexander, dank je voor je reactie. Ezelsbruggetjes zijn inderdaad handig. Vaak zeg ik: 'lager is vager'.

Marina Claus

Door

Marina Claus

op 30 June 2019

Diafragma, sluitertijd en ISO...al zoveel over gelezen en eindelijk door deze eenvoudige uitleg krijg ik inzicht. Kijk eral naar uit voor de volgende les, Heb net men nieuwe canon 800D, dus leren en oefenen is de boodschap👍. Dikke merci voor de uitleg en tips 😊

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 1 July 2019

Dank je wel Marina, leuk om te lezen. Zelf vond ik het in het begin maar lastig. succes met je Canon 800D

Gerlach van Beinum

Door

Gerlach van Beinum

op 4 July 2019

Beste Joris, Wat fijn dat je deze service biedt. Dank! Over je artikel over diafragma. Op de foto met de 3 katten waar je F16 gebruikt zie ik dat niet alle katten even scherp zijn. F16 is al heel hoog. Welke F gebruik ik als ik alle 3 de katten messcherp zou willen hebben? Dank voor je reactie! Groet, Gerlach.

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 5 July 2019

Hi Gerlach, Dank je wel. Met F/16 zijn ze inderdaad niet allemaal scherp. De middelste bijna (niet dezelfde scherpte als de linkse) en de rechtse nog wat onscherper. je kan nog wat hoger gaan met het F-getal, maar dan krijg je in zijn geheel ietsje (het is wat 'mierenneuken') minder topscherpte omdat de lens wat minder presteert op zo'n hoog f-getal (diffractie heet dat). EEn handige oplossing is ook iets naar achteren gaan staan of iets uitzoomen (je krijgt dan meer zijkanten in beeld) maar ook kan je dan alle katten scherp krijgen. En vervolgens snijd je de foto bij (croppen).

Gerlach

Door

Gerlach

op 11 July 2019

Dag Joris, Dank voor de feedback! Groet, Gerlach.

Joris-Dijkema
Karin

Door

Karin

op 10 August 2019

Hoi Joris, Ik probeer te begrijpen waarom een groter diafragma leidt tot minder scherptediepte, maar ik kom er niet goed uit. Kan jij dit uitleggen, of wordt het dan alsnog een erg technisch verhaal? Groet, Karin

Joris-Dijkema

Door

Joris-Dijkema

op 13 August 2019

Hi Karin, Toevallig ben ik de laatste dagen tientallen videos's opnieuw aan het opnemen en daarin heb ik ook iets vaker benadrukt dat ik sommige dingen vind dat je ze beter kan 'stampen'. Toch begrijp ik dat je dingen makkelijk onthoudt als je ze echt snapt. Alleen inderdaad worden sommige dingen dan heel technisch en vaak niet duidelijker. Mensen proberen dan alles te begrijpen en komen in hun hoofd en minder in actie. Ik verdiep me zelf niet in de vraag waarom een groot diafragma leidt tot minder scherptediepte. Ik moet je ook het antwoord schuldig blijven, dit klinkt misschien raar en ik weet heel goed wat ik doe maar ik ben van nature niet die "natuurkunde-nerd". En toch kan je op hoog niveau fotograferen dan :)

Reactie plaatsen

Cookies